کشتار مردم متعرض به کشف حجاب در مسجد گوهرشاد مشهد توسط قزاقان رضاخان

کشتار مردم متعرض به کشف حجاب در مسجد گوهرشاد مشهد توسط قزاقان رضاخان ...
1host2u.com 14/07/1935 تاریخ

کلیدواژه ها:#1host2u.ir، #آذربایجان، #آستان، #آستان_قدس_رضوی، #اسلامی، #اعتراض، #افغانستان، #ایران، #ایرج، #بازرسی، #تاریخ، #ترکیه، #تهران، #تیرماه، #جمهوری_اسلامی، #جمهوری_اسلامی_ایران، #جنگ_جهانی_دوم، #جهانی، #حجاب، #حرم، #حکومت، #خانه، #خراسان، #خورشید، #دانشگاه، #دانشگاه_تهران، #دولت، #رضا_شاه، #رضاخان، #سلامت، #شاه، #شورش، #شیخ، #شیر_و_خورشید، #عروس، #فردوسی، #فرمان، #فرهنگستان، #قدس، #مجلس، #مخلصه، #مردم، #مردم_ایران، #مسجد_گوهرشاد، #مشهد، #مقاومت، #موسی، #مولوی، #نظامی، #نماینده_مجلس، #هجری، #واقعه_مسجد_گوهرشاد، #وزیری، #پهلوی، #کشف، #کشف_حجاب، #کلاه_شاپو، #گوهرشاد

واقعهٔ مسجد گوهرشاد مشهد در تیر ماه سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی ، از رخدادهای مهم دوران حکومت رضا شاه پهلوی و نخست‌وزیری محمدعلی فروغی به شمار می‌آید. خیزش مردم در جریان این واقعه ، در اعتراض به اجباری شدن بر سرنهادن کلاه شاپو توسط حکومت مرکزی ، رخ داد.
پیش‌درآمد واقعه

رضاشاه در سال ۱۳۱۳ خورشیدی ، به پایمردی نخست‌وزیرش محمدعلی فروغی ، سفری چهل روزه به ترکیه داشت که پس از بازگشت به ایران ، تصمیم به انجام رشته‌ای از امور گرفت تا ایران را _ به نگر خویش _ همچو ترکیه ، از آنچه « مظاهر تمدن غرب » خوانده می‌شد ، بهره‌مند گرداند. تغییر کلاه مردم به کلاه شاپو ، کشف حجاب ، تأسیس دانشگاه (دانشگاه تهران) ، جشن هزاره فردوسی ، تأسیس فرهنگستان ایران و پیمان سعدآباد از آن جمله‌اند که همگی ره‌آورد آن سفر می‌باشند. هنگامی که در سال ۱۳۱۴ ، جایگزینی کلاه‌هایی که مردم ایران تا آن لحظه بر سر می‌نهادند (که کلاه پهلوی را نیز در برمی گرفت) با کلاه شاپو ، به فرمان حکومت ، در سراسر کشور اجباری شد ، در شهر مذهبی مشهد ، اجرای آن به آسانی انجام نگرفت و پیرامون اجرای آن بین دو قدرت در خراسان اختلاف نظر ایجاد شد: فتح‌الله پاکروان استاندار خراسان ، که تازه به این مقام گماشته شده یود ، بر این باور بود که حکومت بایستی در برابر مقاومت مردم در پذیرش کلاه شاپو _ که کلاهی فرنگی و بیگانه به شمار می‌رفت_ با به‌کارگیری زور ، ایشان را به این جایگزینی و دگرگونی وادارد. اما از سوی دیگر ، قدرت دیگر خراسان ، یعنی محمدولی اسدی ، نایب التولیه آستان قدس رضوی که تا حدی جنبه مردمی داشت و با روحانیان نشست و برخاست داشت ، معتقد بود از آنجا که مشهد شهری مذهبی است و بسیاری از اهالیش پیرو روحانیت هستند ، برای پرهیز از هرگونه رویداد شومی (به ویژه خیزش مردم بر ضد حکومت که به احتمال زیاد به خونریزی می‌انجامید) بایستی کاربرد کلاه شاپو در خراسان _ به طور استثنا_ دل‌بخواهی باشد.
خیزش مردم و سرکوبی در پی آن

رضاشاه هر دو دیدگاه را مورد توجه قرار داد و سرانجام پس از مدتی ، عقیدهٔ آن دو قدرت را جویا شد. پاکروان صریحاً به شاه نوشت: « ... چاکر قادر به انجام نظر خود هستم در صورتی که از طرف نایب التولیه تحریک نشود... » ؛ نایب التولیه هم نوشت: « ... هنوز به اظهارنظر خود معتقد بوده و اجرای آن را خطرناک می‌دانم... » . به دستورپاکروان ، شهربانی برای به‌کارگریری کلاه فرنگی در مقام اعمال قدرت برآمد و به دریدن کلاه سابق و بازداشت کسان بی‌کلاه ورزید. در نتیجه این اقدام‌های شهربانی ، شب نوزدهم تیرماه مردم در مسجد گوهرشاد گرد آمدند و شیخ محمدتقی گنابادی معروف به شیخ بهلول واعظ که در آن جلسه بر منبر سخن می‌راند ، مردم را به ایستادگی در برابر حکومت فراخواند. موعظه شیخ بهلول دو سه روزی ادامه یافت؛ او در منبر سخنان تندی ایراد کرد که شنوندگان را کاملاً تحت تاثیر قرار داد. به محض آنکه گزارش بست‌نشینی مردم در حرم علی بن موسی الرضا به رضا شاه رسید ، به مأموران نظامی مشهد دستور صریح داد که اگر تا فردا صبح ، مردم بست‌نشسته را نپراکنند ، به بالاترین مجازات نظامی گرفتار خواهند شد. پلیس مشهد حکم به پراکنده شدن جمعیت حاضر (که در این مدت در آنجا تحصن کرده بودند) داد ولی مردم فرمان نبردند؛ از این‌رو پلیس به قوه مجریه (استانداری) متوسل شد. پاکروان هم از ایرج مطبوعی فرمانده لشکر خواست که مردم گردآمده را بپراکند. سرتیپ مطبوعی نیز هنگ پیاده لشکر را به سرکوبی مردم گماشت؛ این هنگ به فرماندهی سرهنگ قادری اطراف صحن و حرم علی بن موسی الرضا و مسجد گوهرشاد را محاصره کرد و به تیراندازی به تحصن‌کنندگان پرداخت که در نتیجه‌اش ، عده زیادی از زائران و تحصن‌کنندگان کشته شدند. شمار کشته‌شدگان این فاجعه حتی افزون بر دو هزار نفر هم برآورد شده است؛ می‌توان گفت تمام شهر مشهد در سوگ این واقعه فرو رفت. ولی رهبر و عامل اصلی این شورش ، یعنی شیخ بهلول ، موفق می‌شود از مخلصه به سلامت به افغانستان بگریزد. حکومت پیکر کشته‌شدگان را بدون رعایت آیین‌های شرعی در گوری دسته جمعی در محله خشت مال ها و باغ خونی مشهد به خاک سپرد.
پی‌گیری واقعه و پی‌آمدهای آن

رضا شاه که از به وقوع پیوستن این واقعه بسیار خشمگین شده بود ، دستور رسیدگی بدان را صادر کرد؛ به ویژه آنکه مر پاکروان را نگر این بود که اسدی در انگیزش و شوراندن مردم برای ایستادگی در برابر دستور دولت و به وجود آمدن این خیزش ، مؤثر و مشوق بوده‌است. سرهنگ بیات رئیس شهربانی مشهد برکنار شد و سرهنگ رفیع نوایی رئیس شهربانی آذربایجان که پیشتر نزدیک به ده سال رئیس شهربانی خراسان بود ، به جای او گمارده شد و برای رسیدگی به این قضیه مأموریت یافت. اما نوایی با اسدی از گذشته خرده حساب داشت و آن این بود که اسدی به علت نزدیکی به شاه ، به ماموران دولتی _ شامل نوایی _ در مشهد چندان اعتنا نمی‌کرد. نوایی پس از یکی دو ماه گزارش رسیدگی خود را برای دولت فرستاد؛ وی در آن آشکارا فاجعه گوهرشاد را پی‌آمد انگیزش‌ها و اقدام‌های اسدی اعلام کرد. ازآن‌رو هیئتی از تهران به سرپرستی سرهنگ آقاخان خلعتبری و عضویت سرهنگ عبدالجواد قریب و چند افسر دیگر به مشهد رفت و براساس پرونده تشکیل‌شده دستور دستگیری اسدی را صادر کرد. این هیئت به زور و با آزار از اسدی اقرار گرفت؛ دادگاه صحرایی به ریاست خلعتبری و دادستانی سرهنگ قریب تشکیل یافت؛ دادگاه اسدی را محاکمه و به اعدام محکوم کرد.

فروغی رئیس دولت و نخست‌وزیر رضاشاه با اسدی نسبت دوستی و خویشاوندی داشت؛ دو تن از دختران فروغی عروس اسدی بودند. از این‌رو در مقام شفاعت برآمد ولی شاه به حدی عصبانی و برآشفته بود که نه تنها شفاعت او را نپذیرفت بلکه به وضع توهین‌آمیز و زننده‌ای او را از تمام مشاغل مهم برکنار و تحت نظر شهربانی در خانه‌اش زندانی ساخت و اسدی را هم اعدام کرد. یکی از دلایل مهم عصبانی بودن و ناخرسندی شاه از فروغی ، کاغذی دانسته شده‌است که هنگام بازرسی از خانه محمدولی اسدی پس از بازداشتش ، یافته شد؛ در این کاغذ که در میان نامه‌های اسدی به دست آمده بود ، فروغی به طور دوستانه و خصوصی ، در پاسخ نامهٔ اسدی ، ضمن شرح مطالبی دربارهٔ رضا شاه ، این بیت را نیز از مولوی نقل کرده بود:
در کف شیر نر خونخواره‌ای غیر تسلیم و رضا کو چاره‌ای؟

این نامه را آیرم برای شاه تلگراف کرد؛ رضا شاه آن‌چنان از دست فروغی خشمگین شده بود ، که با فریاد از وی با عنوان « زن ریش‌دار » یاد کرد. پس از اعدام محمدولی اسدی از پسر او ، علی اکبر اسدی نماینده مجلس سلب مصونیت قضایی شد؛ او را هم به زندان انداختند؛ دیگر فرزندان اسدی هم پس از چندی ، گرفتار شدند. بدین سان دوره دوم نخست وزیری محمدعلی فروغی در دوران پهلوی هم پایان گرفت. فروغی که دیگر مورد خشم شاه قرار گرفته بود ، تا شش سال دیگر که با پیش آمدن جنگ جهانی دوم باز مقام نخست‌وزیری را پذیرفت ، خانه‌نشین بود اما وی بیشتر آثار علمی و ادبی و فلسفی خود را در هنگام این خانه‌نشینی نوشت. البته این خانه‌نشینی به معنای عدم حضور اجتماعی نبود ، چه اینکه او در این مدت ، همچنان عضو فرهنگستان ایران و شیر و خورشید سرخ بود و ریاست شورای عالی انتشارات و تبلیغات را نیز بر عهده داشت و هرازچندگاهی هم در دانشکده‌ها و مجامع فرهنگی سخنرانی می‌کرد.
بازتاب در کتاب‌های تاریخ مدرسه‌ها

در کتاب‌های تاریخ مدرسه‌ای نظام جمهوری اسلامی ایران این واقعه بدین صورت تصویر گشته‌است که مردم در اعتراض به کشف حجاب شوریده‌اند نه به خاطر اعتراض به اجباری شدن بر سر کردن کلاه شاپو. این در حالی است که فرمان کشف حجاب اصلاً مدتی پس از واقعه مسجد گوهرشاد در ۱۷ دی سال ۱۳۱۴ صادر می‌شود. یعنی در زمان روی دادن این واقعه ، هنوز کشف حجاب در هیچ جای ایران اجباری نشده بود.

------
...

ادامه در منبع لینک »

موارد مشابه بر اساس تراکم کلیدواژه
قیام مردم مشهد در مسجد گوهرشاد...
irdc.ir 13/07/1935 تاریخ
روز 21 تیر 1314 قیام مردم مشهد در اعتراض به سیاست‌های ضداسلامی رضاخان در صحن مسجد گوهرشاد سركوب شد.این قیام زمانی شكل گرفت كه رضاخان دین‌ستیزی را به ا...ادامه مطلب»

سعودی هاو تلاش برای احیای آبروی از‌دست رفته ...
irinn.ir ۱۳۹۳/۰۹/۰۲ سیاست
این روزها سیاستمداران ریاض دست به ابتکار عمل و اقدامات جدیدی می‌زنند که هدف اصلی آن را باید احیای هژمونی منطقه‌ای این کشور عنوان کرد. این تحرکات در س...ادامه مطلب»

تاسیس حزب توده ایران...
fa.wikipedia.org 02/10/1941 تاریخ
بلافاصله پس از تبعید رضاشاه پهلوی و آزادی زندانیان سیاسی، عده‌ای از اعضای جوان‌تر «۵۳ نفر» مارکسیست مشهور، از جمله ایرج اسکندری، بزرگ علوی، عبدالحسین ...ادامه مطلب»

روزی که زنان ایرانی کلاه به سر شدند ...
webzine.mehrnews.com 08/01/1936 تاریخ
مجله مهر: رضا شاه بعد از تنها سفر خارجی‌اش به ترکیه در ۱۲ خرداد ۱۳۱۳، تحت تأثیر اقدامات غرب‌گرایانه آتاتورک قرار گرفت، در این دوره نیز شایعاتی درباره ...ادامه مطلب»

کودتای ۲۸ مرداد ...
parseed.ir 19/08/1953 تاریخ
کودتای ۲۸ مرداد (به تعبیر حکومت پهلوی: رستاخیز ۲۸ مرداد) کودتایی است که با طرح و حمایت مالی و اجرائی سازمان مخفی اطلاعات بریتانیا و آژانس اطلاعات مرکز...ادامه مطلب»


EOF